Als het ‘kip-of-ei’-dilemma zich in de praktijk zou afspelen, zou dat de strijd tussen Israël en Hezbollah zijn. Na een langdurige rivaliteit luidde het begin van de oorlog met Iran de nieuwste ronde van vergeldingsaanvallen in, terwijl Israël wanhopig vasthield aan zijn laatste troefkaart aan de onderhandelingstafel: Libanon. De situatie liep bijzonder hoog op toen Israël zijn zogenaamde ‘veiligheidszone’ uitbreidde tot tien kilometer diep in het Libanese soevereine grondgebied. Voor Iran is een staakt-het-vuren in Libanon echter niet onderhandelbaar, omdat het zijn bondgenoot – vaak afgeschilderd als het kloppende hart van Teheran – Hezbollah wil beschermen. Hoewel er in Washington een kaderovereenkomst werd bereikt tussen Israëlische en Libanese diplomaten, liet Israël weten dat het zijn verblijf in Zuid-Libanon zou ‘verlengen’, wat ertoe leidde dat Hezbollah weigerde te ontwapenen en zich aan de voorwaarden van de overeenkomst te houden.
Naast gevechten op meerdere fronten hebben de grootschalige operaties van Israël in het zuiden en in Beiroet zich niet beperkt tot de traditioneel door Hezbollah gedomineerde gebieden. In feite lijkt Israël te denken dat het een bufferzone heeft gecreëerd in niemandsland in plaats van op Libanees grondgebied. Daarom gaat de weigering om te vertrekken verder dan de wens om een definitief akkoord met Teheran uit te stellen, wat de vraag oproept: wat drijft de escalatie van Israël? Zijn veiligheidsredenen voldoende om te verklaren wat er ter plaatse gebeurt, of spelen er andere motieven mee?
Libanon als strategische steunpunt voor regionale machten en conflicten
Libanon, ooit bekend als het ‘Parijs van het Midden-Oosten’, heeft deze bijnaam van zich afgeschud, wat zijn gebrek aan politieke invloed weerspiegelt. Het land wordt nu omschreven als een ‘toneel voor regionale conflicten’, aangezien sinds de jaren zeventig “regionale machten zijn grondgebied hebben gebruikt voor strategisch gewin”, zo stelt arabist en antropoloog Leo Kwarten.
De geostrategische waarde van Libanon kan het best in twee aspecten worden uitgelegd. Ten eerste is er de geografische ligging, grenzend aan de Middellandse Zee, Syrië en Israël, die beide „een aanzienlijke invloed op de binnenlandse politiek hebben gehad“, herinnert Kwarten zich. De spanningen met Syrië lopen langs de grens bijzonder hoog op sinds de onafhankelijkheid van Libanon van Frankrijk de landen definitief van elkaar scheidde.
Ten tweede is de politieke organisatie nog veelzeggender, zoals Kwarten aangeeft met zijn verwijzing naar de confessionele democratie van Libanon. Binnenlands erkent Libanon achttien officiële geloofsgemeenschappen, die elk in het parlement vertegenwoordigd zijn. Hoewel confessionalisme een manier is gebleken om religieus diverse landen te verenigen, heeft het model een aanzienlijk nadeel: de structuur nodigt externe belanghebbenden uit om aanzienlijke invloed uit te oefenen op bepaalde groepen die aansluiten bij hun ideologische agenda’s. Dit wordt geïllustreerd door het Koninkrijk Saoedi-Arabië (KSA) en Iran, die zich actief mengen in de binnenlandse aangelegenheden van Libanon. Enerzijds steunt het KSA de soennitische gemeenschap en streeft het naar politieke invloed via zijn banden met de familie Hariri. Anderzijds oefent Iran macht uit via Hezbollah, dat tegelijkertijd functioneert als een legitieme politieke partij in het Libanese parlement.
Daarom „is het probleem het sektarisme in Libanon. Zolang de verdeeldheid heerst, zal Libanon een zwakke staat blijven“, stelt Kwarten. Het onvermogen van Libanon om zijn uitdagingen het hoofd te bieden, blijkt duidelijk uit de voortdurende worsteling met externe inmenging en het in toom houden van Hezbollah. De natuurlijke voedingsbodem van Hezbollah, en daarmee ook zijn achterban, ligt in het zuiden, wat geen verrassing is gezien de grens met Israël. Toch „betekent dit dat het gebied voortdurend kan worden ingezet als middel om druk uit te oefenen op Israël“, merkt Kwarten op, waarmee hij de aanhoudende onrust en de veiligheidsdimensie van Israëls dreigingsperceptie verklaart.
Israëls veiligheidsafweging: Hezbollah als dreiging of slechts een excuus?
Israëls veiligheidsafweging is gerechtvaardigd, aangezien de kwetsbaarheid aan het noordfront een dagelijkse realiteit is voor zijn burgers.
Kwarten legt uit dat „Hezbollah met kop en schouders boven elke andere beweging uitsteekt als het gaat om afstemming met Iran“ en conflicten met Israël uitlokt, hetzij als blijk van loyaliteit aan Teheran, hetzij om zijn bredere ideologische agenda na te streven, die bestaat uit de afwijzing van de ‘zionistische entiteit’ [Israël] als legitieme staat en het streven naar de volledige vernietiging van Israël. Een gerenommeerde correspondent in de regio voegt hieraan toe dat, hoewel de capaciteiten van Hezbollah zijn verzwakt, „de organisatie nog steeds in staat is om dagelijks aanvallen op Israël uit te voeren“. Bovendien zorgt de strakke hiërarchie binnen Hezbollah ervoor dat „bij elk verlies van een leider er een ander lid klaarstaat om diens plaats in te nemen“.
Hoewel het waarborgen van de veiligheid van Israël een wezenlijk onderdeel van het conflict vormt, stelt een Nederlandse diplomaat in Libanon dat, hoewel Hezbollah op 2 maart 2026 als eerste aanvallen uitvoerde – gelijktijdig met de aanvallen op Teheran – „zijn aanvallen nauwelijks als een uitnodiging tot oorlog kunnen worden aangemerkt“. Uiteraard behoudt Israël zich het recht voor om te reageren, maar hij zag het gevaar van de eerste aanval van Hezbollah niet als voldoende reden voor een dergelijke vergeldingsactie.
Bovendien moet de langdurige rivaliteit tussen Israël en Hezbollah vanuit een ander perspectief worden bekeken. Door de veiligheid van Israël in deze dynamiek als het belangrijkste aspect te beschouwen, wordt voorbijgegaan aan de fundamentele aanleiding van Hezbollah, namelijk het reageren op de Israëlische inmenging en bezetting in de eerste plaats. Daarom stelt de Nederlandse diplomaat: „Door zich terug te trekken in plaats van verder op te rukken in Libanees grondgebied, heeft Israël de kans om Hezbollah zijn verzetsverhaal en de vermeende noodzaak van zijn militaire arsenaal volledig te ontnemen.”
Toch deed Israël precies het tegenovergestelde door zijn zogenaamde ‘bufferzone’, afgebakend door de ‘gele lijn’ die zich tien kilometer het Libanese grondgebied in uitstrekt, uit te breiden, waardoor 55 dorpen en steden moesten worden ontruimd.
Verkenningen buiten het veiligheidsdomein
Een bufferzone voor de noordelijke burgers van Israël blijkt nuttig bij het reageren op een extreemrechtse regering die belooft: „Voor elke traan van een Israëlische moeder moeten duizend Libanese moeders huilen.“ Zowel Kwarten als de Nederlandse diplomaat herinneren aan Netanyahu’s belang bij voortzetting van de oorlog vanwege de aanstaande verkiezingen en de vervolging die hem te wachten staat zodra hij uit zijn ambt wordt gestemd.
Terwijl de capaciteiten van Hezbollah achteruitgaan, vertoont de Israëlische militaire aanwezigheid een toename naarmate meer troepen het zuiden binnenkomen. Ondertussen heeft het conflict geleid tot meer dan 1 miljoen ontheemden (> 20% van de bevolking van het land) en meer dan 4000 doden. Volgens de Nederlandse diplomaat gebruikte Israël 2 maart 2026 als voorwendsel voor de bufferzone. In combinatie met de onevenredige escalatie in zowel het zuiden als Beiroet stelt de Nederlandse diplomaat: „Israël creëert de vijanden van morgen.”
Hoewel Kwarten betwijfelt of Israël van plan is om op de lange termijn greep te houden op Libanees grondgebied, merkt hij op dat de schijnbaar expansionistische praktijken van Israël verder reiken dan alleen Libanon. Afgezien van de Palestijnse kwestie is de Israëlische aanwezigheid in Syrië niet onopgemerkt gebleven. „Wat opvalt, is het waterrijke gebied waar Israël binnendringt.“ Hoewel er geen duidelijk bewijs is dat dit een hoofddoel is, is water in feite een schaars goed in de regio, en de Westelijke Jordaanoever, de Golanhoogten en Zuid-Libanon zijn relatief waterrijke gebieden, zo betoogt Kwarten.
Toch heeft de provocatie van Hezbollah volgens de Nederlandse diplomaat ruimte gecreëerd voor diplomatie in plaats van militair geweld. De logica hierachter ligt in de Libanese perceptie van Hezbollah. „Door Israël aan te vallen, verloor Hezbollah de steun van zowel zijn Libanese tegenhangers in het parlement als van een aanzienlijk deel van de sjiitische gemeenschap, aangezien het onmiddellijk inbreuk maakte op Libanese belangen.“ Daarom stelt hij: „Israël had gebruik kunnen maken van de minachting die leeft onder de achterban van Hezbollah.“
Hij vervolgt: „Door evenredige vergeldingsmaatregelen en vervolgens gebruik te maken van het isolement van Hezbollah ten opzichte van zijn achterban, had Israël druk kunnen uitoefenen om de ontwapening te versnellen.“
Tegelijkertijd erkennen alle drie de deskundigen dat het veiligheidsdenken van Israël sinds 7 oktober 2023 fundamenteel is veranderd, waardoor er geen ruimte meer is voor bedreigingen van welke omvang dan ook en er geen redding meer wordt gezien in diplomatie. „Aan de onderhandelingstafel komen wordt des te moeilijker naarmate de verliezen toenemen“, zegt de correspondent, eraan toevoegend dat frustraties aan beide kanten een realiteit zijn. Hezbollah is steeds bozer geworden omdat Libanese collega’s in het parlement de Israëlische kwestie anders bekijken, en zelfs zijn eigen achterban lijkt vooral te stemmen op basis van garanties voor sociale zekerheid in plaats van op militaire inspanningen.
Conclusie
Natuurlijk zou deze laatste escalatie een nieuwe fase kunnen zijn in het voortdurende conflict tussen de twee partijen, aangezien de correspondent de Israëlische uitbreiding naar Libanon beschouwt als „waarschijnlijk op korte termijn, maar hoogst onwaarschijnlijk op lange termijn“, en eraan toevoegt dat dit past in het patroon van de voortdurende strijd die Israël en Hezbollah voeren. Maar hoewel Israël het gebied niet actief annexeert, „zijn bufferzones zelden tijdelijk, en ideologische actoren kunnen niet met militair geweld worden uitgeroeid”, aldus de Nederlandse diplomaat, waarna de correspondent concludeert dat „er geen fundamentele oplossing is, alleen maar meer complicaties.”
This article was translated, find the original here.