De centrale vraag: Hoe beïnvloedt geopolitiek het Nederlandse openbaar bestuur?

We zijn permanent vertegenwoordiger van de stad Den Haag in Brussel Ruben Sansom zeer dankbaar voor het delen van zijn 10 geopolitieke geboden.

Disclaimer: In dit interview spreekt Ruben op persoonlijke titel. De geuite standpunten zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het officiële standpunt van de Nederlandse overheid.

I. Voor mij betekent geopolitiek…

Voor mij zit geopolitiek heel erg in de directe link tussen het internationale en het lokale niveau. Het is in feite alles wat er op het wereldtoneel gebeurt dat uiteindelijk doorsijpelt naar de haarvaten van de lokale samenleving. Dat is heel breed: het gaat over internationale samenwerkingen zoals de EU, maar evengoed over de technologische wedloop tussen continenten om economische voorsprong te krijgen. We zien dat al langer met batterijen en microchips, en nu natuurlijk met kunstmatige intelligentie. Geopolitiek gaat dus niet alleen over verdragen, diplomatie of oorlogen, maar juist ook over de technologische en economische machtsverschillen tussen landen en continenten.

II. Geopolitiek is van belang voor Nederland

Absoluut, en dat geldt in het bijzonder voor een stad als Den Haag. Neem de onderhandelingen over de nieuwe meerjarige Europese begroting voor de periode 2028-2034. Je ziet dat de mondiale economische machtsstrijd die begrotingsstructuur fundamenteel verandert. De EU investeert enorm veel publiek geld in tech, cyber, quantum en AI om haar eigen concurrentiepositie te versterken. Om die reden wil de Europese Commissie het budget veel centraler gaan beheren. Dat heeft direct impact op hoe wij projecten in Den Haag kunnen financieren, omdat geld dat voorheen rechtstreeks naar lokale overheden ging, nu anders verdeeld dreigt te worden. Als lokale financiering zoals het Europees Sociaal Fonds wegvalt, raakt dat niet alleen onze economie, maar ook de duizenden Hagenaars die hierdoor aan het werk zijn. Wat er op Europees besloten wordt, raakt dus direct ons dagelijks leven.

III. Nederland is geopolitiek gezien van belang

Als Den Haag hebben we natuurlijk een unieke internationale positie als de stad van vrede en recht. Dat is een ijzersterk merk vanwege alle internationale hoven en tribunalen die hier gevestigd zijn. Maar in het nieuwste coalitieakkoord hebben we daar bewust een derde element aan toegevoegd: veiligheid. Den Haag profileert zich steeds sterker op het gebied van cybersecurity. Met alle ambassades, internationale organisaties en vitale bedrijven in onze stad moet onze digitale weerbaarheid van het allerhoogste niveau zijn. Je kunt immers geen NAVO-top organiseren als je systemen worden gehackt. We willen op dit vlak echt koploper worden en de ‘cyberhoofdstad’ zijn. Dat doen we niet alleen, maar juist in nauwe samenwerking met andere geavanceerde cybersteden, zoals in Lille in Frankrijk en steden in Finland en de Baltische staten.

V. Geopolitiek beïnvloedt mijn werk

In Brussel is de geopolitieke druk constant voelbaar. Door mijn aanwezigheid daar en de gesprekken met de Europese instellingen en lobbyisten, zie je de grote verschuivingen al aankomen voordat de daadwerkelijke wetsvoorstellen op tafel liggen. Eerst was in de EU alles gericht op het groene en duurzame dossier; nu ligt de focus bijna volledig op concurrentiekracht en digitalisering. Ik houd me persoonlijk minder bezig met de puur militaire conflicten in de wereld, maar de geopolitiek-economische verschuivingen bepalen direct mijn dagelijkse agenda in Brussel.

V. Mijn collega’s houden zich ook bezig met geopolitiek

Het raakt de gemeentelijke organisatie als geheel, want Den Haag ziet zichzelf echt als een internationale stad. De uitdaging voor ons Europese team is om de ‘Europese alertheid’ binnen de hele gemeente te vergroten. We willen dat collega’s van alle diensten zich bewust zijn van de Europese wetgeving en subsidiestromen die op hen afkomen. Veel van die regelgeving denk aan cyberveiligheid of subsidies voor AI en quantum is immers een directe reactie op geopolitieke ontwikkelingen. Dat biedt kansen, maar ook risico’s zoals eerder besproken. We proberen de organisatie proactiever te maken, zodat we in Brussel kunnen lobbyen vóórdat beleid vaststaat. De mate waarin collega’s hiermee bezig zijn verschilt nu nog sterk per dienst; sommigen kloppen al heel actief bij ons aan als vertegenwoordiging van Den Haag in Brussel, bij anderen moet het besef nog verder groeien.

VI. Ik weet waar ik mijn geopolitieke kennis vandaag de dag vandaan kan en/of moet halen

Voor mij is de Brusselse bubbel de belangrijkste bron. Door daar fysiek aanwezig te zijn en continu in gesprek te gaan met lobbyisten en beleidsmakers, voel je precies aan welke kant de wind op waait. Je hoort vroegtijdig welke kant de Europese tendens opgaat. Voor de geo-economische en technologische thema’s waar ik me op richt, is dat netwerk in Brussel simpelweg de meest actuele en waardevolle bron die er is.

VII. Ons openbaar bestuur zou geopolitieke ontwikkelingen beter kunnen anticiperen

Ja, we proberen hier als stad echt stappen in te zetten. Omdat Den Haag de stad van vrede en recht is, kijken we hoe we ons strategisch moeten profileren als er grote dingen gebeuren op het wereldtoneel. Aan de ene kant wil je als internationale stad je stem laten horen als het internationale recht in het geding is. Aan de andere kant moet Den Haag ook die neutrale ontmoetingsplek blijven.

VIII. Geopolitiek vereist nieuwe manieren van denken en samenwerken

Absoluut, maar we moeten ook oppassen dat we niet zomaar doorslaan. De Europese Commissie reageert op de geopolitiek met een heel centrale begrotingsstructuur. Maar ik vind dat we ook moeten durven vasthouden aan wat we zelf goed doen: ons eigen Europese, lokale investeringsmodel heeft zich immers al lang bewezen. Qua samenwerking is het simpel: als relatief kleine landen en steden in Europa móéten we de krachten bundelen. Als ik in mijn eentje bij de Commissie aanklop voor Den Haag, bereik ik weinig. Komen we als een brede alliantie van Europese steden met hetzelfde verhaal, dan wordt er echt naar ons geluisterd.

IX. Ik kan geopolitieke en theoretische kennis vertalen naar praktisch relevante informatie

Ja, dat is in feite de kern van mijn werk. Ik vertaal de abstracte verschuivingen op het wereldtoneel en de daaruit voortvloeiende Europese wet- en regelgeving naar de Haagse praktijk. Wat betekent een veranderende begroting concreet voor onze projecten? Waar liggen de subsidiekansen voor onze cyber-ambities? Maar die vertaalslag werkt ook de andere kant op: ik breng de praktische, lokale ervaringen en knelpunten vanuit Den Haag juist weer terug naar de tekentafels van de beleidsmakers in Brussel.

X. Slotopmerkingen

Internationaal beleid kan simpelweg niet succesvol zijn als je de vertaling naar de praktijk uit het oog verliest. Het zijn de steden die de internationale en Europese regels uiteindelijk moeten uitvoeren. Neem de wens van de Europese Commissie om bij aanbestedingen voor bijvoorbeeld stadsbussen selectief te kiezen voor Europese batterijen in plaats van goedkopere Chinese batterijen. Dat klinkt geopolitiek heel logisch, maar de praktijk is weerbarstig: er zijn vaak simpelweg niet genoeg Europese batterijen en de procedures zijn voor kleinere gemeenten veel te ingewikkeld. Steden staan in die zin in de frontlinie van de geopolitieke strijd; hun praktijkkennis is onmisbaar om internationaal beleid effectief te maken.