Onze analist Michel Don Michaloliákos sprak op uitnodiging van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) over de gevolgen van geopolitieke ontwikkelingen voor de gemeentelijke weerbaarheid. Geopolitiek lijkt voor velen een nationale of zelfs supranationale aangelegenheid, maar ook lokaal worden de gevolgen van de geopolitieke spanningen steeds meer gevoeld. Sterker nog, gemeenten hebben een grote verantwoordelijkheid in het weerbaarder maken van Nederland – wellicht zelfs de grootste. Maar voor welke geopolitieke uitdagingen zien gemeenten zich nu precies gesteld? Hoe kunnen zij weerbaarheid versterken?

Belangrijk startpunt is de fragmenterende wereldorde. Waar lange tijd de focus lag op interstatelijke conflicten, verschoof die na 9/11 naar intrastatelijke dreigingen en terrorisme. Inmiddels slaat de pendule opnieuw terug: staten staan weer centraal als actoren in conflict en machtsstrijd.

Weerbaarheid in essentie: vertrouwens- en continuïteitsvraagstuk
Maar dit is geen herhaling van het verleden. Onze samenlevingen zijn immers digitaler en diverser geworden, onze economie complexer. Juist daardoor hebben vijandige statelijke actoren vandaag de dag aan veel meer knoppen draaien: data, vitale infrastructuur, complexe productieketens en vertrouwen in instituties. Invloed uitoefenen gebeurt niet alleen via tanks, maar ook door twijfel, frictie en polarisatie aan te wakkeren – ofwel, een aanval op het Europese samenlevingsmodel.

Dat maakt weerbaarheid geen abstract veiligheidsvraagstuk, maar een maatschappelijk vraagstuk. En daarmee ook een lokaal vraagstuk. Gemeenten staan vooraan om de sociale cohesie te versterken en spanningen vroegtijdig te signaleren. En precies dat is waar gemeenten het verschil maken, of kwetsbaar worden. Zo komt grote geopolitiek steeds vaker de wijk in. De vraag is niet of gemeenten daarmee te maken krijgen, maar hoe ze hierop anticiperen.

Interesse in een lezing of masterclass? Klik hier voor meer informatie