Op 7 november 2025 reageerde premier Sanae Takaichi in het Japanse parlement op een vraag door te stellen dat een Chinese militaire actie tegen Taiwan zou kunnen leiden tot een „situatie die het voortbestaan van Japan bedreigt”. Hoewel deze verklaring in overeenstemming is met de wet inzake de vrede en onafhankelijkheid van Japan en de handhaving van de veiligheid van de natie en de bevolking in situaties van gewapende aanvallen, leidde dit tot onmiddellijke kritiek vanuit China. Minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi verklaarde dat Japan met Takaichi’s “schokkende” reactie, die verkeerde signalen afgaf, “een rode lijn heeft overschreden”.

Deze situatie betreft niet alleen China en Japan, maar ook Taiwan, vanwege zijn geschiedenis met beide landen en zijn geostrategische ligging, de VS, als Japans belangrijkste bondgenoot, en andere bondgenoten die de kant van China of de VS kiezen.

Veel kranten hebben gesuggereerd dat het huidige conflict tussen Japan en China een nieuwe Koude Oorlog nadert, vanwege verslechterende betrekkingen, zoals het feit dat van Japan wordt verwacht dat het de beschrijving van de banden met China in zijn diplomatieke Bluebook 2026 terugschroeft van “een van de belangrijkste” naar een “strategische” en “wederzijds voordelige” buur. Bovendien doen de stijging van de Japanse defensie-uitgaven, economische dwang, de afnemende afhankelijkheid van China en het conflict over Taiwan denken aan Koude Oorlog-achtige spanningen. Dit roept dan ook de vraag op:

In hoeverre lijken de toenemende spanningen tussen China en Japan op een Koude Oorlog?

Het Taiwan-dilemma

Het conflict tussen China en Japan rond Taiwan gaat terug op de historische “erfzonde” van Japan, aangezien Japan volgens Wang Yi het eiland in 1895 van China “heeft gestolen”. Daarom stelt hij dat het de internationale plicht van Japan is, als verslagen natie sinds 1945, om zich te blijven houden aan zijn pacifisme.

Bovendien is de eerste eilandengroep, die Japan, Taiwan, Indonesië en delen van de Filippijnen met elkaar verbindt, van geostrategisch belang voor zowel de VS als China, aangezien deze dient als een Amerikaanse verdedigingsbarrière tegen Chinese maritieme expansie, terwijl het doorbreken ervan voor China verdere toegang zou openen tot de Stille Oceaan en belangrijke handelsroutes.

Vanwege de geostrategische positie van Taiwan en gezien de verweven geschiedenis met China, heeft Xi Jinping gesproken over hereniging met het eiland onder het één-China-beleid. Er zijn enkele beoordelingen gemaakt door de Amerikaanse inlichtingendienst die wijzen op een invasie van Taiwan in 2027. Volgens recentere rapporten en deskundigen zou een grootschalige amfibische invasie van Taiwan in 2027 echter uiterst uitdagend en riskant zijn, vooral met interventie van de VS.

Aan de andere kant legde Casper Wits, HIG-expert voor Oost-Azië en docent aan de Universiteit Leiden, uit dat “er gespeculeerd wordt dat de zuivering van de belangrijke generaal Zhang Youxia plaatsvond omdat hij sceptischer stond tegenover een invasie van Taiwan, waardoor zijn terughoudendheid botste met de wensen van Xi Jinping. (…) Er zijn nu minder mensen die Xi Jinping kunnen vertellen dat het geen goed idee is, (…) wat een vergelijkbare situatie is als waarin Poetin zich bevond voordat hij Oekraïne binnenviel.”

Economische banden

China is de grootste handelspartner van Japan en een van de grootste investeringsbestemmingen voor Japanse bedrijven.

Daarom hebben beide landen wederzijds baat bij economische samenwerking en intermenselijke contacten, en streven ze naar samenwerking op gebieden zoals groene technologieën, evenals medische zorg, verpleging en gezondheidszorg, die cruciaal zijn voor de vergrijzende bevolking van Japan en China. China’s economische dwangmaatregelen, waaronder in de landbouw, voedingsmiddelen en dranken, zoals een verbod op Japanse zeevruchten, evenals exportbeperkingen voor zeldzame aardmetalen, zijn bovenop de toch al worstelende Japanse economie gekomen. De Japanse economie heeft al een extreem hoge schuldquote. Een andere dwangmaatregel betreft het toerisme, aangezien Chinese toeristen zijn gewaarschuwd om reizen naar Japan te vermijden, dat tot nu toe de grootste klant van Japan was, wat mogelijk een negatief effect heeft op het reële bbp van Japan van wel 0,5%.

Alle deskundigen zijn het erover eens dat, hoewel de economieën van China en Japan met elkaar verweven zijn, waardoor ontkoppeling moeilijk is, Japan ernaar streeft zijn economie te diversifiëren. Wits stelt dat de belangrijkste zorg van Japan kritieke grondstoffen zijn, zoals zeldzame aardmetalen. Sinds 2010 werkt Japan nauwer samen met andere landen, met name Australië, om zijn netwerk van kritieke grondstoffen te diversifiëren. De economische druk van China duwt Tokio in de richting van een coalitie van middelgrote mogendheden voor robuustere toeleveringsketens en minder afhankelijkheid van China.

Opvallend is dat Japanse bedrijven, ondanks de toenemende politieke spanningen, fors investeren in hoogwaardige productie en R&D in China, zoals Honda’s diepgaande samenwerking met een Chinees bedrijf in 2025.

Verslechterende politieke relatie

De huidige Chinees-Japanse relatie wordt gekenmerkt door koele strategische berekening, periodieke economische dwang en militaire incidenten waarmee opzettelijk elkaars vastberadenheid wordt getest. Met betrekking tot de recente karakterisering van de Chinees-Japanse relatie als een nieuwe Koude Oorlog, zegt Yun Sun, hoofd van de afdeling Nationaal Veiligheidsbeleid bij het Nationaal Instituut voor Defensiestudies:

“Ik ben het daar niet helemaal mee eens, vooral omdat China in de huidige fase wereldwijd een geo-economische uitdaging vormt en vooral in Azië een geopolitieke uitdaging. Een ander verschil is dat de VS en China in 2026 een serieuze kans zien om hun betrekkingen te verbeteren, en dat is niet helemaal vergelijkbaar met de Koude Oorlog.”

Claus Soong, analist bij het Mercator Instituut voor China-studies, stelt dat de mentaliteit weliswaar op die van de Koude Oorlog lijkt, maar toch anders blijft vanwege de diepe economische banden tussen China en Japan. In lijn met de toenemende spanningen besloot Takaichi het defensiebudget tegen het einde van dit boekjaar te verhogen tot ongeveer 2% van het bbp, twee jaar eerder dan gepland, waarmee ze de urgentie van het versterken van de defensie aantoont.

Aan de andere kant heeft Japan China in formele diplomatieke documenten niet officieel tot een directe bedreiging verklaard.

“Het is zeer waarschijnlijk dat we China in het komende strategische document niet als een bedreiging zullen bestempelen. (…) Het is een soort self-fulfilling prophecy: als we China een bedreiging noemen, dan wordt het waarschijnlijk een echte bedreiging. (…) Dat zal onze kansen om daadwerkelijk met China te onderhandelen tenietdoen.” – Katsuya Tsukamoto, hoofd van de afdeling Nationale Veiligheidsbeleid bij het Nationaal Instituut voor Defensiestudies

Conclusie

In het licht van de toenemende spanningen tussen China en Japan stelt Soong dat “de ontmoeting tussen Xi Jinping en Donald Trump cruciaal zal zijn voor de toekomst van China en Japan, aangezien het enige plan van Japan is om te vertrouwen op Amerikaanse steun, waarin het momenteel investeert.”

Vooral nu Washington Japan alleen steunt in het licht van China’s “dwang”, groeit de bezorgdheid dat Peking met succes gebruikmaakt van recente openingen (Trump 2.0’s Nationale Veiligheidsstrategie van november 2025 en Nationale Defensiestrategie van januari 2026). Trump zou Takaichi hebben aangespoord om het geschil te de-escaleren, waarmee hij het beeld van een meer gelijkwaardige relatie tussen de VS en China versterkte.

Bovendien zijn alle deskundigen het erover eens dat er geen positieve vooruitzichten zijn voor de nabije toekomst van de Chinees-Japanse betrekkingen. De spanningen die doen denken aan de Koude Oorlog zullen voortduren, aangezien Takaichi gesteund wordt door haar land.